Trong khi mọi người bàn tán xôn xao về quy chế tuyển sinh mới của trường chuyên công lập thì một dự thảo khác của Bộ Giáo Dục và Đào tạo về Hợp tác Quốc tế cũng làm chấn động làng giáo dục tư nhân, đặc biệt là các trường có dạy chương trình quốc tế.
Theo khoản 4 Điều 16 của bản dự thảo, các trường tư thục được giảng dạy chương trình giáo dục nước ngoài cho học sinh nước ngoài từ mầm non đến THPT, nhưng đối với học sinh Việt Nam thì chỉ được thực hiện ở cấp THPT. Thay vào đó, các trường có thể dạy chương trình “tích hợp” giữa chương trình Việt Nam và Quốc tế.
Sự tiến bộ rất lớn của Dự thảo này là đã bỏ giới hạn trần cho học sinh Việt Nam được học trường quốc tế. Tuy nhiên, Dự thảo lại tròng điều khoản là những học sinh đó chỉ được học chương trình quốc tế từ năm Trung học Phổ thông.
Mục đích của điều khoản này dường như là để bảo đảm học sinh Việt Nam phải học về văn hoá Việt Nam, để bảo vệ “thuần phong mỹ tục” Việt Nam, và qua đó nâng cao lòng yêu nước từ bé.
Đây là một yêu cầu rất chính đáng và rất quan trọng. Tôi cực kỳ ủng hộ điều đó. Tuy nhiên, học “tích hợp” (thay vì học chương trình quốc tế) không giải quyết được yêu cầu đó, đồng thời tạo ra rất nhiều hệ lụy và tác động tiêu cực.
Không thể “tích hợp” cơ học hai chương trình Quốc tế và Việt Nam vì triết lý và mục đích giáo dục khác nhau. Cùng một nội dung nhưng mỗi chương trình có đòi hỏi các kỹ năng, mục đích không giống nhau. Ví dụ, cùng một chủ đề khoa học, một chương trình có thể yêu cầu học sinh ghi nhớ và tái hiện kiến thức, trong khi chương trình khác yêu cầu học sinh đặt câu hỏi, thiết kế thí nghiệm, phân tích bằng chứng, lập luận và bảo vệ kết luận.
Nhìn trên danh mục nội dung, hai chương trình có thể được coi là “trùng”; nhưng về trải nghiệm học tập và chuẩn đầu ra thì chúng không hề giống nhau.
Chẳng hạn, chương trình Tú tài Quốc tế (IB) đặt trọng tâm vào học thông qua tìm hiểu và khám phá (inquiry-based learning), phát triển năng lực tư duy, phản biện và vận dụng kiến thức trong bối cảnh mới. Nếu chương trình Việt Nam chủ yếu chú trọng bao phủ nội dung, ghi nhớ kiến thức và chuẩn bị cho các kỳ thi có cấu trúc khác, thì việc ghép các chủ đề giống nhau thành một môn “tích hợp” không giải quyết được sự khác biệt về bản chất.
Để bảo vệ văn hoá dân tộc, “thuần phong mỹ tục”, lòng yêu nước, đạo đức Việt Nam: Việc hiệu quả nhất là yêu cầu học sinh Việt Nam phải học chương trình Văn, Sử, Địa bằng tiếng Việt một cách nghiêm túc. Tôi nghĩ các trường tư thục và quốc tế sẵn sàng và ủng hộ việc này một cách nhiệt thành. Quan trọng nhất là phải dạy hay, dạy nghiêm túc.
“Giáo dục bắt buộc” theo Luật Giáo dục không đồng nghĩa với chương trình giáo dục duy nhất là chương trình Việt Nam. Miễn là được bổ sung các môn Văn-Sử-Địa thì các chương trình quốc tế nên được cho phép học từ nhỏ. Nếu bảo chương trình Việt Nam là chương trình giáo dục duy nhất được công nhận “bắt buộc” thì học sinh Việt Nam con các gia đình ngoại giao ở nước ngoài đang vi phạm nghĩa vụ giáo dục bắt buộc?
Lập luận phải học toàn bộ chương trình Việt Nam từ bé để xây dựng lòng yêu nước và văn hoá Việt Nam cũng không hợp lý. Thực tế, nhiều con em cán bộ ngoại giao, nghiên cứu sinh và doanh nhân Việt Nam từng học chương trình nước ngoài hoặc trường quốc tế đã trở về làm việc, đảm nhiệm các vị trí trong hệ thống chính trị hoặc tiếp quản doanh nghiệp, làm khoa học đóng góp quan trọng cho đất nước. Chẳng lẽ những người đó không “yêu nước” và “có văn hoá” bằng những người học 100% chương trình trong nước?
Việc giới hạn chương trình quốc tế sẽ làm gián đoạn lộ trình học tập của học sinh Việt Nam một cách không cần thiết. Một học sinh học ở nước ngoài từ lớp 1 đến lớp 4, khi trở về Việt Nam thì theo học chương trình nào sẽ hiệu quả hơn? Còn đối với học sinh đang học một lộ trình như Cambridge hay IB thì chuyển ngang từ cấp PTCS lên THPT lại có khi mất 1-2 năm để thích ứng.
Chi phí giảng dạy “tích hợp” cho học sinh Việt Nam, và dạy chương trình quốc tế cho học sinh quốc tế tại cùng một ngôi trường sẽ đội lên rất lớn, dẫn đến nguy cơ trường bị đóng cửa vì không thể kham nổi chi phí.
Nếu cứ khăng khăng bắt phải học “tích hợp” thì nhiều gia đình sẽ lựa chọn học ở nước ngoài. Điều đó còn dẫn đến chảy máu ngoại tệ. (Và cuối cùng các cháu cũng không học được môn nào tiếng Việt luôn).
Còn đối với các nhà đầu tư vào giáo dục tư thục, thì đây là một cú sốc. Sẽ có hàng chục trường quốc tế đang tồn tại và các trường quốc tế mới mở bị ảnh hưởng tiêu cực rất lớn. Về mặt lý thuyết, họ sẽ phải dạy song song hai chương trình tích hợp và quốc tế, thay vì dạy chương trình quốc tế và các môn Văn, Sử, Địa bằng tiếng Việt như hiện nay. Không phải trường nào cũng làm được điều này cả về mặt vận hành và triết lý giáo dục.
Với dự thảo này, chúng ta đang đứng trước một nghịch lý rất lớn là trong khi các trường công lập được khuyến khích quốc tế hoá và đầu tư để đạt chuẩn quốc tế, quy định trong dự thảo lại có thể thu hẹp phạm vi hoạt động của trường tư thục, đặc biệt là các trường quốc tế, thậm chí dẫn đến phá sản.
(Đấy là chưa kể đến ảnh hưởng tiêu cực của việc này lên việc phát triển của khu dân cư, khu đô thị, thành phố và việc kêu gọi đầu tư vào các thành phố mới khi những gia đình khá giả, chuyên gia quốc tế không có nhiều lựa chọn cho con học trường quốc tế).
Tiến sĩ Nguyễn Quang Minh của EQuest đã có một bài viết rất hay và chi tiết, cả về khía cạnh pháp lý, triết lý giáo dục, mục đích giáo dục và giải pháp cho các vướng mắc của điều khoản này. Bài chi tiết đăng báo Thanh Niên xin xem ở đây https://thanhnien.vn/khong-nen-gioi-han-quyen-lua-chon-chuong-trinh-giao-duc-185261117131714316.htm. Bản đầy đủ còn dài và kỹ lưỡng hơn rất nhiều.

